ΔΙΔΑΚΤΡΑ ΣΤΟ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟ: ΨΕΥΔΑΙΣΘΗΣΗ ΕΥΡΩΠΗΣ

October 16, 2016

Και ξαφνικά έσκασε ως κεραυνός εν αιθρία ότι για πρώτη φορά θα υπάρχουν δίδακτρα σε μεταπτυχιακά προγράμματα της Νομικής Σχολής του Καποδιστριακού Πανεπιστημίου. Η είδηση αυτή όπως είναι λογικό προκάλεσε έντονες αντιδράσεις σε μεγάλο μέρος της φοιτητιώσας νεολαίας αλλά και όχι μόνο. Θα έπρεπε όμως να μας εκπλήξει η συγκεκριμένη είδηση; Η απάντηση είναι προφανώς και όχι. Το ζήτημα της Συνταγματικότητας (και άρα και ύπαρξης) των διδάκτρων δεν είναι κάτι καινούριο. Αντίθετα τέτοιου είδους μεταπτυχιακά υπάρχουν σήμερα σε πάρα πολλά Πανεπιστήμια της χώρας όπως το Πα.Μακ. το ΔΠΘ, το Πανεπιστήμιο Πειραιά και ούτω καθεξής. Μια ”καινοτομία” που έχει άλλωστε και δικαστική νομιμοποίηση.

Η ύπαρξη τους έχει την ευλογία και τη νομιμοποίηση του Συμβουλίου της Επικρατείας το οποίο με απόφαση του το 2012 έκρινε ότι η Συνταγματική διάταξη του άρθρου 16 σύμφωνα με την οποία κατοχυρώνεται ο δημόσιος και δωρεάν χαρακτήρας της τριτοβάθμιας εκπαίδευσης αναφέρεται αποκλειστικά και μόνο στο προπτυχιακό και όχι το μεταπτυχιακό επίπεδο. Το σκεπτικό της απόφασης είναι μάλλον έωλο όχι μόνο από νομικής όσο πρώτα και κύρια από λογικής σκοπιάς. Χαρακτηριστικά θα παραθέσω ένα απόσπασμα του διατακτικού το οποίο κρίνει τη σοβαρότητα με την οποία αντιμετώπισαν το ζήτημα οι δικαστές του ανώτατου δικαστηρίου της χώρας:”Όταν ο συντακτικός νομοθέτης θέσπισε με το Σύνταγμα του 1975 το εν λόγω κοινωνικό δικαίωμα και για την ανώτατη εκπαίδευση είχε υπόψη του το θεσμικό πλαίσιο και το κόστος λειτουργίας των προπτυχιακών σπουδών ενώ απουσίαζαν σχεδόν από τα ελληνικά πανεπιστήμια οι μεταπτυχιακές σπουδές (βλ. σελ. 5 Εισηγητ. Εκθ. ν. 1268/82) και το αντίστοιχο θεσμικό πλαίσιο. Ενόψει αυτού, ως προς τις μεταπτυχιακές σπουδές και την εκπόνηση διδακτορικής εργασίας εναπόκειται στην εκτίμηση του κοινού νομοθέτη, να επιβάλλει στους μεταπτυχιακούς φοιτητές εκτός από την κρατική επιχορήγηση και δίδακτρα, για την κάλυψη του κόστους λειτουργίας των προγραμμάτων μεταπτυχιακών σπουδών”.Όπως είναι φανερό και στον πλέον αδαή περί των νομικών έχουμε μια απόφαση η οποία μας λέει επί των πραγμάτων ότι ο Συνταγματικός νομοθέτης αναφερόταν αποκλειστικά στο προπτυχιακό επίπεδο γιατί την εποχή εκείνη τα μεταπτυχιακά δεν ήταν ιδιαίτερα γνωστά στην Ελλάδα (!!!).

Αλλά ας ξεπεράσουμε το ζήτημα της αμφιβόλου συνταγματικότητας και ας εξετάσουμε το ζήτημα στην ουσία του. Ένα από τα κύρια επιχειρήματα των υποστηρικτών του εν λόγω μέτρου είναι ότι αυτό θα εξασφαλίσει έξτρα έσοδα στα (ομολογουμένως) υποχρηματοδοτούμενα ΑΕΙ της χώρας θα προσελκύσουν καλύτερο προσωπικό και εν τέλει θα γίνουν ανταγωνιστικά με τα αντίστοιχα των ξένων. Ένα δεύτερο επιχείρημα είναι το cosi fan tutte, ότι δηλαδή τα δίδακτρα είναι μια κατάσταση εδραιωμένη στο εξωτερικό, είναι δηλαδή ο κανόνας στις χώρες της Ευρώπης. Και τα δύο επιχειρήματα όμως βασίζονται σε μια τρομερά διαστρεβλωμένη εικόνα της πραγματικότητας. Εικόνα η οποία έχει δημιουργηθεί τόσο από τα κυρίαρχα ΜΜΕ όσο και από τις κομματικές παρατάξεις των πανεπιστημίων οι οποίες, η κάθε μια για δικό της λόγο, προσπαθούν να δημιουργήσουν μια διαστρεβλωμένη εικόνα της πραγματικότητας. Η πραγματικότητα όμως είναι αμείλικτη και η πραγματικότητα μας λέει ότι τα δίδακτρα στο εξωτερικό είναι η εξαίρεση και όχι ο κανόνας. Συγκεκριμένα, μόνο στα ιδρύματα του Ηνωμένου Βασιλείου και της Ολλανδίας υφίσταται το σύστημα των διδάκτρων σε αντίθεση με χώρες όπως η Γαλλία, η Γερμανία, η Ιταλία και οι Σκανδιναβικές χώρες όπου το μόνο που πληρώνεις είναι ένα τριψήφιο ετήσιο ποσό για την εγγραφή σου.

Είναι όμως τα δίδακτρα ο δρόμος για την αναβάθμιση και τη χρηματοδότηση του Πανεπιστημίου; Προφανέστατα και όχι απαντάμε και πάλι καθώς τα μαθηματικά δεν είναι με το μέρος των υμνητών τους. Ας χρησιμοποιήσουμε λοιπόν για παράδειγμα την περίπτωση που μας έκανε να ασχοληθούμε με το ζήτημα δηλαδή το ΕΚΠΑ, ένα Πανεπιστήμιο του οποίου η χρηματοδότηση πήγε από τα 40 εκατομμύρια το 2009 στα 8 το παρόν έτος. Το εν λόγω μεταπτυχιακό παίρνει 30 άτομα το χρόνο με ετήσια δίδακτρα 1.200. Μιλάμε δηλαδή για ένα συνολικό όφελος για το Πανεπιστήμιο της τάξης των 35.000 ή αλλιώς το 1/1000 της χαμένης χρηματοδότησης!!!

Kαι εδώ έρχεται η κρίσιμη ερώτηση. Από που θα χρηματοδοτηθούν τα Πανεπιστήμια αν όχι από τα δίδακτρα; Η απάντηση στους χαλεπούς δημοσιονομικά, καιρούς που ζούμε δεν είναι εύκολη, λύσεις όμως υπάρχουν. Η πρώτη και πλέον κρίσιμη  είναι η επαναφορά της χρηματοδότησης των Πανεπιστήμιων αν όχι στα προ κρίσης επίπεδα τουλάχιστον σε επίπεδα που θα τους επιτρέπουν να συντηρούνται και να παρέχουν ένα σοβαρό επίπεδο σπουδών. Αρκεί να αναφέρουμε ότι οι δαπάνες για την παιδεία ανέρχονται στο 2,8% του ΑΕΠ όταν ο αντίστοιχος μέσος όρος στην Ευρώπη είναι στο 5,4%. Άλλες λύσεις, ημίμετρα αν θέλετε, είναι η έμφαση στην έρευνα και την καινοτομία που θα αποφέρουν μακροπρόθεσμα έσοδα και ακαδημαϊκό πρεστίζ.

Έχουμε δηλαδή μια ιδέα η οποία κάνει τα μεταπτυχιακά στην Ελλάδα λιγότερο θελκτικά για τους φοιτητές καθώς ούτε το επίπεδο των παρεχόμενων υπηρεσιών αλλάζει ιδιαίτερα αλλά χάνουν και το μεγάλο τους συγκριτικό πλεονέκτημα το οποίο δεν είναι άλλο από το γεγονός ότι είναι οικονομικά προσιτά για τη μέση οικογένεια. Δεν πρέπει άλλωστε να ξεχνάμε ότι ζούμε σε μια χώρα που περνάει ύφεση τα τελευταία 7 χρόνια, το ποσοστό της ανεργίας είναι σταθερά στο 30% για το σύνολο του πληθυσμού και κοντά στο 60% για τους νέους και η φτώχεια έχει πλήξει ευρέα στρώματα της κοινωνίας. Σε μια τέτοια εποχή λοιπόν είναι τουλάχιστον εγκληματικό να στερείς από τους νέους τη δυνατότητα της περαιτέρω μόρφωσης και της ελπίδας ενός μέλλοντος διαμέσου αυτής. Άλλωστε, και λογικά σκεπτόμενοι όταν τα Πανεπιστήμια μας χάνουν ένα από τα πιο σημαντικά πλεονεκτήματα που έχουν συγκριτικά με τον εξωτερικό ανταγωνισμό αυτό είναι μαθηματικά βέβαιο ότι θα οδηγήσει στην κλιμάκωση του διαβόητου brain drain. 

Ανακεφαλαιώνοντας, λοιπόν, έχουμε μια κατάσταση αμφιβόλου νομιμότητας και συνταγματικότητας με περιορισμένα και αποκλειστικά βραχυπρόθεσμα οφέλη που στο μέλλον σχεδόν σίγουρα θα βλάψει το Πανεπιστήμιο. Και όλα αυτά στο όνομα ενός ψευδοπροοδευτισμού βαθιά αντιδραστικού, ενός μιμητισμού του ειδώλου μιας Ευρώπης που βλέπουμε από σπασμένο καθρέφτη…

ΥΓ. Η σχέση μεταξύ ιδιωτικής παιδείας, αριστείας και κοινωνικής κινητικότητας είναι ένα ζήτημα που θα μας απασχολήσει οπωσδήποτε στο μέλλον και με τη διαφαινόμενη αναθεώρηση του Συντάγματος.

 

More about Eponymous View

2 Comments
    1. 1. Στα “μαθηματικά” έκανες ένα σοβαρό λάθος. Δεν είναι 30 φοιτητές συνολικά. Είναι 30 φοιτητές ΣΕ ΚΑΘΕ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗ μεταπτυχιακού και οι κατευθύνσεις είναι 22. Αυτό ισούται με 792.000€ και έχει σημαντική διαφορά όταν η συνολική χρηματοδότηση δε θα φθάσει ποτέ τα 8.000.000€ (ό,τι και να λένε. Ούτε το 2016 την έφθασε). Είναι κοντά στο 1/10 της συνολικής χρηματοδότησης του ΕΚΠΑ. Αυτά τα χρήματα είναι μόνο για το μεταπτυχιακό (κανείς καθηγητής δε θα πάρει φράγκο) και στοχεύουν στην αναβάθμιση των ερευνητικών δυνατοτήτων ως προς τις οποίες η Νομική είναι πολύ ΜΑ ΠΟΛΥ πίσω σε σχέση με τα υπόλοιπα πανεπιστήμια του κόσμου.
      2. Το γεγονός ότι η χρηματοδότηση της εκπαίδευσης φθάνει στο 2,8% του ΑΕΠ δεν είναι τυχαίο επειδή αποφασίσθηκε να μη δοθούν χρήματα στην παιδεία. Οφείλεται στο ότι χρήματα δεν υπάρχουν ούτε για ζήτω και το κράτους σου πληρώνει μισθωτούς και συνατξιούχους με ΔΑΝΕΙΚΑ. Οπότε χρήματα από το κράτος, ειδικά δε την Ευρώπη, ξέχνα τα.
      3. Η έρευνα και οι καινοτομίες που ΜΑΚΡΟΠΡΟΘΕΣΜΑ επιφέρουν κέρδη δεν είναι τσαμπέ. Η έρευνα στη Νομική ειδικά (δεν ξέρω αν έχεις κατανοήσει τη σχολή που βρίσκεσαι, αλλά καμία νομική καινοτομία δεν επιφέρει κέρδη) απαιτεί πρόσβαση σε επί πληρωμή βάσεις δεδομένων, σε εξειδικευμένα βιβλία που ΔΕΝ βρίσκονται στην κατοχή του πανεπιστημίου και, χωρίς δίδακτρα ή όποια μορφή χρηματοδότησης, δε θα βρεθούν ΠΟΤΕ.
      4. Για να μην παρεξηγηθώ, σαφώς και καλύτερα να μην υπήρχαν δίδακτρα ποτέ, αλλά είναι καιρός να κατέβουμε από το συννεφάκι και να αντικρύσουμε την αμείλικτη πραγματικότητα που αναφέρεις. Είναι ΠΟΛΛΟΙ που μπορούν να πληρώσουν τα δίδακτρα και για όσους δε μπορούν είναι αντίστοιχες ΠΟΛΛΕΣ ΟΙ ΛΥΣΕΙΣ. Οι καταλήψεις και ο στείρος αρνητισμός δε βοήθησαν ποτέ και πουθενά.

    1. Τα μαθηματικά είναι όντως λανθασμένα, καθώς είναι 1.200 επί 30 επί 3, ισούται δηλαδή με 108 χιλιάδες ευρώ, δηλαδή επ’ ακριβώς το 5,4% ΟΛΗΣ (!) της χρηματοδότησης του ΕΚΠΑ, που έλαβε μέχρι την άνοιξη του 2016 (2 εκ. ευρώ). Είναι λοιπόν ψευδαίσθηση να πιστεύουμε ακόμη ότι το ελληνικό πανεπιστημίου μπορεί να ανταπεξέλθει στις απαιτήσεις των εργοδοτών χωρίς ποιότητα στο μεταπτυχιακό επίπεδο. Επιπλέον, το brain drain δε θα γίνει λόγω της ύπαρξης διδάκτρων στα μεταπτυχιακά προγράμματα, γιατί σε οποιαδήποτε άλλη πόλη και να πας η συνάρτηση του κόστους (δίδακτρα -κι ας είναι στην αρχή ένα “απλό 4ψήφιο ποσό”- σπίτι, διατροφή) θα είναι πολύ μεγαλύτερη από το να ζει ο καθείς στη χώρα του και να δώσει 1.200 ευρώ για μια σαφώς καλύτερη παιδεία. Το brain drain υφίσταται, διότι δεν υπάρχουν πολλές θέσεις εργασίας και εάν υπάρχουν, οι μισθοί είναι εξεφτελιστικοί.

Comments are closed.