Ο ΝΟΝΟΣ ΤΗΣ 7ΗΣ ΤΕΧΝΗΣ

December 23, 2016

Όπως είχε πει κάποτε ένας κριτικός κινηματογράφου, “Όλοι θυμόμαστε πότε, που και με ποιον είδαμε τον Νονό”. Προσωπικά ήταν στα 12α γενέθλια μου. Δεν μπορώ να πω πως κατάλαβα τα βαθύτερα νοήματα της ταινίας, ούτε την άρτια σκηνοθεσία του Coppola και φυσικά δεν μπόρεσα να αντιληφθώ το βάθος των ερμηνειών. Το μόνο που θυμάμαι είναι πως μου γεννήθηκε μια τεράστια αγάπη για αυτήν την ταινία. Ήξερα πως παρακολουθούσα κάτι υπέροχο. Ένιωθα ένα δέος. Ακόμα το νιώθω όποτε την βλέπω. Μα πάνω από όλα την λατρεύω γιατί ήταν η ταινία που με μύησε σε έναν κόσμο που λατρεύω, τον κόσμο της 7ης τέχνης. Έχοντας δει πλέον 561 ταινίες (ναι διάολε, ναι!) μπορώ να πω πως – εντελώς – υποκειμενικά είναι ότι πιο άρτιο μας έχει παρουσιαστεί ποτέ στον κινηματογράφο.
Σε μία πρόσφατη συζήτηση, ένας φίλος με ρώτησε ποια είναι τα κριτήρια μου για να θεωρήσω μια ταινία καλή. Του απάντησα πως είναι σκηνοθεσία, το σενάριο, η μουσική. Μέσα στην σκηνοθεσία συμπεριλαμβάνω τις ερμηνείες των ηθοποιών, την φωτογραφία (πλάνα) και την ανάλυση των χαρακτήρων.
Γιατί λοιπόν είναι οι πρώτες δύο ταινίες οι καλύτερες όλων των εποχών; Πρώτον γιατί έχει την πιο όμορφη μουσική. Το main theme του Godfather, πιστεύω πως ΟΛΟΙ το έχουμε ακούσει έστω και μία φορά, ακόμα και τυχαία. Είναι από τις πιο χαρακτηριστικές μουσικές σε ταινίες, μαζί με το theme του Star Wars και του James Bond. Ο Nino Rota, συνέθεσε μία μουσική, που όχι μόνο είναι ευχάριστη στο να την ακούς, όχι μόνο σε κάνει να ανατριχιάζεις, αλλά με την μουσική του σε μυεί στον κόσμο του Mario Puzo, σε προμηνύει για το τι πρόκειται να δεις. Καλύτερο σημείο της μουσικής το “Immigrant Theme”

To σενάριο είναι επίσης από τα κορυφαία που έχουν γραφτεί. Ο Mario Puzo έγραψε ένα τρομερό βιβλίο, το οποίο ο Coppola κέντησε βασιζόμενος σε αυτό. Το να έχεις ένα έτοιμο σενάριο αποτελεί μειονέκτημα γιατί δεν σου αφήνει πολλά περιθώρια να ελιχθείς και να αλλάξεις κάποια πράγματα. Είναι όμως μεγάλο συν για τον Coppola, που πήρε ένα έπος και το παρουσίασε στην μεγάλη οθόνη, αφαιρώντας σημεία από το βιβλίο. Είναι μεγάλο συν που βρήκε την ισορροπία μεταξύ των “χρήσιμων” και των “άχρηστων” σκηνών και παρουσίασε τόσα όσα έπρεπε να δει ο θεατής. Δεν βιάστηκε να μας δείξει πρόσωπα και καταστάσεις γιατί ήξερε πως θα έπρεπε να παρουσιαστεί η ιστορία.

                                                 Οι σημειώσεις του Coppola σε μόνο μία σελίδα από το βιβλίο

Πάμε λοιπόν στην σκηνοθεσία. Ας αρχίσουμε από τις ερμηνείες. Αρχικά το πόσο καλά θα ερμηνεύσει ένας ηθοποιός δεν είναι στο χέρι του απόλυτα. Εάν δεν έχει την σωστή καθοδήγηση από τον ίδιο τον σκηνοθέτη δεν μπορεί να φτάσει το “πικ” του. O Coppola εδώ έκανε τρομερή δουλειά για έναν βασικό λόγο. Στην επιμονή του για τον Al Pacino. Όπως είχα αναφέρει σε ένα παλιότερο αφιέρωμα στον Al, η Paramount στην πρώτη ταινία δεν πίστευε πως ο Pacino είναι ο ιδανικός για τον ρόλο του Michael Corleone. Αντ’αυτού η επιλογή της παραγωγής ήταν ο James Caan, ο ηθοποιός που τελικά έπαιξε τον Sonny. Απλά φανταστείτε τον James Caan ως Michael Corleone. Πόσο διαφορετική θα ήταν η τριλογία; Επίσης η επιλογή του Marlon Brando, έμοιαζε παράδοξη εκείνη την περίοδο, καθώς ο Marlon Brando ήταν παραγκωνισμένος από τους κύκλους του Hollywood. Ο Coppola, επέμεινε και για τους δύο δίνοντας στον Pacino τον πρώτο του μεγάλο ρόλο και στον Brando την ευκαιρία να ξαναβγεί στο προσκήνιο. Ο Coppola επίσης έκανε πολύ καλές επιλογές σε δευτερεύοντες ρόλους, όπως επιλέγοντας τον James Caan ως Sonny Corleone (ένας ρόλος που του ταίριαζε γάντι), τον Robert Duvall ως Tom Hagen, τον John Cazale (έναν εξαιρετικό ηθοποιό που έφυγε νωρίς από την ζωή) ως Fredo Corleone, την Diane Keaton ως Kay Adams και τον Robert De Niro ως νεαρό Vito Corleone στην δεύτερη ταινία. Ο Coppola καθοδήγησε άρτια όλους του τους χαρακτήρες “βγάζοντας” από μέσα τους τις καλύτερες δυνατές ερμηνείες. Φυσικά θα πείτε πως ήταν φυσικό όταν μιλάμε για αυτά τα ιερά τέρατα του κινηματογράφου, μην ξεχνάτε όμως πως εκτός του Brando, όλοι οι υπόλοιποι ηθοποιοί ήταν στα πρώτα βήματα της καριέρας του. Όσον αφορά τα πλάνα της ταινίας είναι άψογα καθώς μπορείς να νιώσεις κάθε δευτερόλεπτο το συναίσθημα που θέλουν να σου περάσουν. Για παράδειγμα στον Νονό Ι, στην πρώτη σκηνή μπορείς να νιώσεις την απόγνωση του Bonasera που ζητάει βοήθεια από τον Vito Corleone. Στον Νονό ΙΙ τα κοντινά του Coppola στα πρόσωπα της Diane Keaton και του Al Pacino, στην σκηνή που του αποκαλύπτει την έκτρωση που έκανε ενώ κυοφορούσε έναν ακόμα γιό, είναι συναρπαστικά. Νιώθεις τον πόνο της Keaton που “έριξε” το παιδί της, αλλά και την απέχθεια που νιώθει για τον Pacino, ενώ στο πρόσωπο του Pacino διαγράφεται καθαρά η οργή και το μίσος από την απρόσμενη προδοσία από την ίδια του την γυναίκα. Τέλος, ένα από τα καλύτερα πλάνα αποτελεί η τελευταία σκηνή της πρώτης ταινίας όπου η Keaton βγαίνει έξω από το δωμάτιο του Δον, που πλέον είναι ο Pacino και η πόρτα κλείνει, ενώ γίνεται κοντινό στο πρόσωπο της, δείχνοντας πως η γυναίκα του Δον, πάντα θα είναι λίγο πιο έξω από την ζωή του. Ενώ η παρακάτω σκηνή αποτελεί τον πιο ωραίο διάλογο στην ιστορία του κινηματογράφου.

Επίσης το βάθος που δίνεται στους χαρακτήρες προσωπικά πιστεύω δεν υπάρχει σε καμία ταινία. Ο Coppola αναλύει τους χαρακτήρες αριστουργηματικά, φτάνοντας από το Α στο Β προσεγμένα, με μεγάλη προσοχή, χωρίς να αφήνει το οποιοδήποτε κενό. Για παράδειγμα, τον Michael Corleone τον γνωρίζουμε ως έναν βετεράνο πολέμου, ένα καλό παιδί, σχεδιασμένο για μεγάλα πράγματα, ο οποίος δεν θέλει να ανακατευτεί με τις δουλειές της φαμίλιας. Στο τέλος της ταινίας πλέον και επειδή έτσι το έφεραν οι περιστάσεις γίνεται ο νέος Δον, αυτή τη φορά όμως είναι ψυχρός, είναι κυνικός και δεν βάζει τίποτα πάνω από την φαμίλια. Ο Coppola δεν μετέτρεψε τον Michael σε κάτι άλλο βιαστικά. Έδωσε βάθος στον χαρακτήρα του μέσα από μια σειρά γεγονότων, που άλλαζαν τον Michael λίγο-λίγο. Συνέχισε το ίδιο και στην δεύτερη ταινία όπου ο Michael, πάλι σε μια προσπάθεια να κρατήσει την οικογένειά του ενωμένη θυσιάζει τα πάντα, με αποκορύφωμα το τέλος της δεύτερης ταινίας. Ο Coppola κάνει το ίδιο με όλους τους χαρακτήρες της φαμίλιας. Με τον Vito Corleone, που από πάτερ-φαμίλια σιγά-σιγά και λόγω των κακουχιών και της ηλικίας γίνεται πιο μαλθακός. Ενώ στην δεύτερη ταινία αναπτύσσει πολύ όμορφα τον De Niro ως νεαρό Vito. Έναν άνθρωπο κατατρεγμένο από μικρό παιδί, ένα παιδί που έχασε τους δύο του γονείς, που πήγε στην Αμερική για ένα καλύτερο αύριο. Έναν άνθρωπο που κερδίζει δύναμη, όχι με την βία, αλλά με τον σεβασμό που εμπνέει σε όσους τον περιτριγυρίζουν.
Θα μπορούσα να αναλύσω έναν-έναν τους χαρακτήρες αλλά θα χρειαζόμουν άλλο ένα άρθρο. Το Godfather αποτελεί μια διαρκή εσωτερική πάλη των χαρακτήρων. Ήθη που παλεύουν διαρκώς μεταξύ τους. Μια πάλη μεταξύ του νόμιμου και του παράνομου, μεταξύ των παλαιών Σικελιανών ηθών και της αμερικανικής πραγματικότητας, μεταξύ της οικογένειας και της “μπίζνας”, μεταξύ του σεβασμού και του φόβου.
Όμως τα Godfather I,II αποτελούν ότι καλύτερο λόγω της προσφοράς τους στον αμερικανικό κινηματογράφο. Για πολλούς “the golden era” του αμερικανικού κινηματογράφου είναι η περίοδος μεταξύ 1947-1960. Η εποχή του Kirk Douglas, του Frank Sinatra, του Henry Fonda, της Katharine Hepburn, της Rita Hayworth και πολλών ακόμα. To Godfather αποτελεί λοιπόν το έναυσμα του “silver era” των 70’s. Μιας δεκαετίας που μας προσέφερε ταινίες όπως o Ταξιτζής, η Φωλιά του Κούκου, το Σέρπικο, το Star Wars, το All The Presidents Men, το Κουρδιστό Πορτοκάλι και πολλές ακόμα. Είναι η ταινία που άλλαξε τον ρου του κινηματογράφου.
Αποτελεί επίσης ταινία-φυτώριο. Είναι η ταινία που έκανε γνωστούς ηθοποιούς που αποτελούν σήμερα θρύλους της 7ης τέχνης. Al Pacino, Robert De Niro, Diane Keaton, Robert Duvall κλπ. Έθιξε ζητήματα που άλλες ταινίες ποτέ δεν είχαν θίξει. Την ευρωπαϊκή μετανάστευση στις Η.Π.Α., το κυνήγι για το “αμερικανικό όνειρο”, την σημασία της οικογένειας, η οποία αποτελεί ύψιστο αγαθό. Τέλος άλλαξε τον τρόπο που η αμερικανική κοινωνία έβλεπε την μαφία. Το Godfather δεν μας έδειξε μονόπλευρα άντρες με όπλα να σκοτώνουν, μας έδειξε γιατί το κάνουν. Μας έδειξε ποιοι είναι αυτοί που αποτελούν την μαφία. Άντρες οι οποίοι σκοτώνουν αλλά την ίδια στιγμή τους στέλνει η γυναίκα τους να πάνε για ψώνια, που μαγειρεύουν, που κλαίνε. Όλα αυτά έγιναν σε μια περίοδο που το κοινό είχε βαρεθεί να βλέπει ταινίες που έχουν να κάνουν με τη μαφία. Μια ταινία που άνοιξε το δρόμο για άλλες ταινίες και σειρές όπως το Scarface, το Goodfellas, το Casino, το The Sopranos κλπ., ταινίες που αποτελούν θησαυρό για τον αμερικανικό κινηματογράφο.
Για αυτό λοιπόν όσοι δεν έχετε δει την τριλογία, στην πρώτη ευκαιρία ξεκινήστε με το Godfather I. Μπορεί να είναι μια “βαριά” ταινία, αλλά και ο Βικτόρ Ουγκό είναι “βαρύς” δεν σημαίνει όμως πως δεν είναι αριστουργηματικός.

More about ΜΑΡΙΟΣ ΜΑΥΡΟΣ

Μάριος Μαύρος. Φοιτητής στη Νομική Σχολή Αθηνών και διαχειριστής του Narrator team. Καυχιέται πως έχει δει πάνω από 600 ταινίες και για το πόσο καλά ποπ κορν φτιάχνει. Λατρεύει τον κινηματογράφο και θα πλήρωνε όσο όσο για μια κουβεντούλα με τον Al Pacino. Θεωρεί τον "Νονο" Ι και ΙΙ ότι καλύτερο έχει να επιδείξει η έβδομη τέχνη. Ισχυρογνώμων και απόλυτος στις απόψεις του δεν φοβάται να πει πως το "Memento" είναι υπερεκτιμημένο και ότι ο Messi είναι ο κορυφαίος όλων των εποχών. Όταν δεν θα τον ακούσετε να μιλάει για τα παραπάνω τότε σίγουρα θα υπερασπίζεται τις απόψεις του (για τις οποίες δεν σηκώνει μύγα στο σπαθί του), πάνω σε κάποιο κοινωνικό ή πολιτικό ζήτημα.