ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΑΝΑΣΚΟΠΗΣΗ ΤΟΥ 2016

December 29, 2016

To 2016 ήλθε, είδε και απήλθε, γράφοντας πλέον τις τελευταίες σελίδες της δικής του ιστορίας. Η παγκόσμια κοινότητα δοκιμάστηκε σκληρά κατά τη διάρκεια του έτους και η Ελλάδα δεν ξέφυγε από αυτές τις δοκιμασίες. Για το λόγο αυτό, οι συντάκτες του Eponymous View, Γιώργος Γραμματόπουλος, Γιάννης Κεκερής, Αναστασία Μαυρογιάννη, Ισμήνη Μαυροειδή και Μάνος Ρούσσος επιχειρούν να θυμηθούν και να σας θυμίσουν, μέσω της παρακάτω λίστας, τις σημαντικότερες στιγμές της εγχώριας πολιτικοκοινωνικής σκηνής.

1. Προσφυγικές και μεταναστευτικές ροές

Το 2016 η ανθρωπιστική καταστροφή στη Συρία μόνο επιδεινώθηκε. Ο αριθμός των προσφύγων, που έφτασαν στη χώρα μας αυξήθηκε ραγδαία, κι οι ανάγκες τους αυξήθηκαν. Από τις αρχές του 2016 ο αριθμός των θυμάτων στο Αιγαίο αποτέλεσε μια ανθρωπιστική καταστροφή από μόνος του. Όσο για τα υπόλοιπα άτομα, χρειάστηκε να ανταπεξέλθουν στις καιρικές συνθήκες, με μόνη βοήθεια την ανεπαρκή υποστήριξη που τους παρείχε το ελληνικό κράτος και τη δράση όσων μη κυβερνητικών οργανώσεων μπόρεσαν να δράσουν ελεύθερα. Η προσφυγική κρίση είχε και πολιτικές προεκτάσεις, με το ζήτημα, σε όλες του τις διαστάσεις, να γίνεται αντικείμενο εκμετάλλευσης για όλα τα κόμματα και να αποτελεί ένα από τα κυριότερα αμφιλεγόμενα ζητήματα στη Βουλή. Η συμφωνία που συνήφθη με την Τουρκία για την αποσυμφόρηση των ελληνικών νησιών συνάντησε προβλήματα στην τήρησή της, μα προς το παρόν αποτελεί τη μοναδική ελπίδα του ελληνικού κράτους για τη μερική, έστω, επίλυση του ζητήματος. Το σίγουρο είναι πάντως πως άνθρωποι που βρίσκονται μήνες στην Ελλάδα, αντί για το άσυλο που έψαχναν, θα περάσουν την αλλαγή του χρόνου, σε παραπήγματα και καταυλισμούς με ελλείψεις στα στοιχειώδη. Τους ευχόμαστε υγεία κι ένα σπίτι για το νέο χρόνο- τα έχουν ανάγκη.

2. Ιδιωτικοποιήσεις

Μία βασική αρχή της οικονομικής επιστήμης και καθημερινότητάς μας είναι ότι μία βασική πηγή εσόδων για την εκάστοτε κυβέρνηση αποτελούν οι αποκρατικοποιήσεις, παράγοντας άκρως ποινικοποιημένος κι αυθαίρετος στη χώρα που ζούμε. Ας θυμηθούμε μαζί, λοιπόν, τις επιτυχίες ή και όχι που σημείωσε η κυβέρνηση στον εν λόγω τομέα. Στις 15 Ιουλίου ανακοινώθηκε για πρώτη φορά από κυβερνητικές πηγές και ιστοσελίδες η πώληση ολόκληρου του πακέτου μετοχών της ΤΡΑΙΝΟΣΕ στην ιταλική κρατική εταιρία Ferrovie Dello Stato Italiane έναντι 45 εκατομμυρίων ευρώ. Το εθνικό κέρδος, ωστόσο, έγκεται στην απόσβεση των επιβληθέντων προστίμων, από την Κομισιόν, στην ΤΡΑΙΝΟΣΕ, ύψους μολις 750 εκατομμυρίων ευρώ, για κρατικές επιχορηγήσεις που κρίθηκαν παράνομες. Αντίθετα το ναυάγιο της ιδιωτικοποίησης του ΔΕΣΦΑ στοίχισε κοντά στα 200 εκατομμύρια ευρώ. Οι ευθύνες στη συγκεκριμένη περίπτωση επιβαρύνουν περισσότερο τον τέως υπουργό Ενέργειας Σκουρλέτη και λιγότερο το νυν, Σταθάκη, από τους οποίους ο τελευταίος δεν έκανε αποδεκτές τις προτάσεις της αρμόδιας Επιτροπής Θεραπείας της τροπολογίας του προκατόχου του σχετικά με τις τελικές τιμές χρήσης του φυσικού αερίου, τινάζοντας έτσι στον αέρα τη συμφωνία με την αζέρικη Socar κι αποκλείοντας από τον προϋπολογισμό μία τεράστια πηγή εσόδων.

3. Μνημόνια-Κόφτης

Στο Eurogroup της 5ης Δεκεμβρίου, η κυβέρνηση επεδίωκε μεταξύ άλλων την αναδιάρθρωση ενός μη βιώσιμου χρέους και τη μείωση του στόχου των υπερβολικά υψηλών πρωτογενών πλεονασμάτων (της τάξης του 3,5% του ΑΕΠ), με βαθμιαία κατάργηση της λιτότητας και αναζωογόνησης της ανταγωνιστικότητας. Οι μόνες, εντούτοις, επιτυχίες που κατόρθωσε να αποκομίσει μπορούν να αποσαφηνιστούν στη δέσμευση για μείωση του χρέους στο 20% του ΑΕΠ το 2060, άρση της αύξησης του επιτοκιακού περιθωρίου κατά 200 μονάδες βάσης (στοιχείο που απλά διόρθωσε πρόστιμο που είχε επιβληθεί στην ίδια την κυβέρνηση για την υπερημερία της στις διαπραγματεύσεις του 2015), ενώ ακόμα δεν διευκρινίστηκε μέσω ποιων μέτρων και πόσης λιτότητας θα επιτευχθούν αυτοί οι στόχοι, όταν η γερμανική πλευρά υποστηρίζει την εξακολούθηση των υψηλών πρωτογενών πλεονασμάτων για μία ακόμα δεκαετία μετά το 2018. Σαν να μην έφτανε όλο αυτό, η κυβέρνηση αποφάσισε να εξαπατήσει τους χαμηλοσυνταξιούχους μέσω της ταυτόχρονης μείωσης και βαθμιαίας κατάργησης του ΕΚΑΣ και της χορήγησης σε αυτούς ενός εφάπαξ επιδόματος για τις γιορτές. Η αυθαίρετη άντληση, ωστόσο, ενός ποσού από ένα μη επικυρωμένο από τη Eurostat προϋπολογισμό οδήγησε τόσο στην αναστολή εφαρμογής των παραπάνω βραχυπρόθεσμων μέτρων, όσο και στην υπόσχεση του Τσακαλώτου για περικοπές στις συντάξεις αν εκτροχιαστεί ο προϋπολογισμός εν τέλει, λόγω αυτού του βοηθήματος, εξειδικεύοντας τα μέτρα του κόφτη στο πρόσωπο των συνταξιούχων.

4. Νόμος Παππά για τηλεοπτικά κανάλια

Ο Υπουργός Ψηφιακής Πολιτικής, Τηλεπικοινωνιών και Ενημέρωσης, Νίκος Παππάς, μέσα στο 2016 επεχείρησε με την οριστικοποίηση του νόμου 4339/2015, να ρυθμίσει το τηλεοπτικό τοπίο κατά το δοκούν της τωρινής κυβέρνησης, ορίζοντας καταρχήν τον αριθμό των τηλεοπτικών αδειών που έπρεπε κατά την κρίση του να χορηγηθούν (4). Αυτό έγινε μέσω ενός αμφιβόλου αξιοπιστίας διαγωνισμού, στο οποίο συμμετείχαν γνωστότατοι επιχειρηματίες και καναλάρχες. Ο νόμος Παππά, πάντως, κρίθηκε αντισυνταγματικός εκ των υστέρων από τους Ανώτατους Δικαστές του ΣτΕ -καθώς ο ίδιος ο Υπουργός παρέκαμψε το ΕΣΡ- κι έτσι το ζήτημα των αδειών δεν εξετάστηκε τελικώς. Η απόφαση αντισυνταγματικότητας του νόμου υπήρξε μια ιστορική δικαστική απόφαση και κρίθηκε ως ένα πολύ ισχυρό πλήγμα προς την κυβέρνηση, η αντίδραση της οποίας θα μπορούσε να χαρακτηριστεί ως σπασμωδική και ανεύθυνη και τα τηλεοπτικά κανάλια συνεχίζουν τη λειτουργία τους απρόσκοπτα.

 

5. Δημιουργία νέων κομμάτων

Η πολιτική ζωή στη χώρα μας, κακά τα ψέματα, είναι πάντα έντονη και δραστήρια. Κάθε χρόνο, εμφανίζονται νέες πολιτικές κινήσεις, άλλες πιο φερέλπιδες κι άλλες λιγότερο. Τον περασμένο Απρίλιο και Μάιο, η πολιτική σκηνή της Ελλάδος εμπλουτίστηκε με δύο νέα κόμματα, ιδρυθέντα και τα δυο από πρώην μέλη των νυν μεγαλύτερων παρατάξεων στη Βουλή. Πιο συγκεκριμένα, η κα Ζωή Κωνσταντοπούλου, παρουσίασε τη νέα πολιτική παράταξή της με όνομα Πλεύση Ελευθερίας (ΠΛ.ΕΛΕ) κάνοντας πρόδηλη τη δυσαρέσκειά της απέναντι στην Κυβέρνηση. Ένα μήνα μετά, ο κος Φαήλος Κρανιδιώτης ανακοίνωσε την ίδρυση του νέου δικού του κόμματος με ονομασία “Νέα Δεξιά”, φανερώνοντας ήδη την πολιτική του γραμμή. Θεωρήσαμε ότι η εμφάνιση αυτών των δυο νέων κομμάτων μπορεί να αποβεί σημαντική, εξαιτίας της έντονης φημολογίας για εκλογές μέσα στο 2017, διότι έχουν αποδείξει ότι έχουν λαϊκό έρεισμα και ότι μπορούν να βρεθούν εντός βουλής, δημιουργώντας ένα διαφορετικό πολιτικό γίγνεσθαι στη χώρα.

 

6. Ελληνοτουρκικές σχέσεις

Kατα το 2016, η Τουρκία ακολούθησε την τακτική των παραβιάσεων και αμφισβήτησης των ρυθμίσεων της Συνθήκης της Λωζάνης, απέναντι στην Ελλάδα, ένεκα των γεγονότων της Συρίας, των σχέσεων με τη Ρωσία και της εξυπηρέτησης της πολιτικής της ισλαμοποίησης της Τουρκικής κοινωνίας με το “ξήλωμα” του Κεμαλισμού. Οι παραβιάσεις ήταν ανέκαθεν συχνές, αλλά πλέον έχουν καθημερινό χαρακτήρα, με την πτήση τουρκικών αεροπλάνων πάνω από τον ελληνικό εναέριο χώρο και την πλεύση πλοίων στα ελληνικά ύδατα. Ο ίδιος ο πρόεδρος της Τουρκίας, Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν, αμφισβήτησε ανοιχτά τη Συνθήκη, σχεδόν 100 χρόνια μετά την υπογραφή της, ενώ πολλά πολιτικά πρόσωπα της χώρας προέβησαν σε εμπρηστικές δηλώσεις ουκ ολίγες φορές. Τελευταία πρόκληση ήταν η δέσμευση του Καστελόριζου απο τον τουρκικό στόλο για άσκηση, πράγμα το οποίο τελικά αποφεύχθηκε, με την παρουσία ελληνικής αποστολής στο νησί. Άγνωστη είναι η πολιτική σκοπιμότητα πίσω από αυτές τις συνεχείς προκλητικές δηλώσεις, το μόνο βέβαιο είναι, όμως, ότι έχουν καταφέρει να απασχολήσουν το ελληνικό κοινό, προκαλώντας ανησυχία.

7. Εσωκομματικά Κυβέρνησης/Αντιπολίτευσης

Στις 4 Νοεμβρίου, η κυβέρνηση προέβη σε ανασχηματισμό μεταβάλλοντας πληθώρα προσώπων που στελεχώνουν καίρια Υπουργεία και ιδρύοντας νέα Υπουργεία και πρωθυπουργικό γραφείο στη Θεσσαλονίκη που μόνο για λαϊκιστικούς και ιδεοληπτικούς λόγους θα μπορούσαν να έχουν συσταθεί. Το κεντρικό σημείο της όλης υπόθεσης αποτέλεσε η αντικατάσταση του τέως υπουργού παιδείας Φίλη από το Γαβρόγλου. Για ακόμα μια φορά κατέστη σαφής ο πρωταγωνιστικός θεσμικός ρόλος της εκκλησίας στο πολιτικό «γίγνεσθαι» αφού από μόνη της η τάση εναντίωσης στην άμεση επιρροή της στη δευτεροβάθμια εκπαίδευση κατέστη αρκετή για την απομάκρυνση του Φίλη. Από εκεί και πέρα η «αλλαγμένη» και «νεοφιλελεύθερη» ΝΔ προμηνύει πως τίποτα δεν έχει αλλάξει ούτε στις τάξεις της. Η «σκιώδης» κυβέρνηση που συνέστησε για την κατά μέτωπο μάχη με την κυβέρνηση αποδεικνύει περίτρανα το γεγονός αυτό. Ο Μάκης Βορίδης ανέλαβε το χαρτοφυλάκιο του υπουργείου εσωτερικών και ο Άδωνις Γεωργιάδης το αντίστοιχο της εθνικής άμυνας, στα highlights της «ανανεωμένης» αντιπολίτευσης. Οι καρεκλοκένταυροι βουλευτές των ΑΝΕΛ, αντίστοιχα, εξακολουθούν να τρίβουν τα χέρια τους στην ικανοποίηση των εξουσιαστικών τους τάσεων, αδιαφορώντας για την παταγώδη αποτυχία και το διεθνή σχολιασμό του προέδρου τους και Υπουργού Εθνικής Άμυνας, Πάνου Καμμένου στην ικανοποίηση των εθνικών συμφερόντων.

8. Επίσκεψη Ομπάμα

Το 2016 ήταν αναμφίβολα η χρονιά των μεγάλων επισκέψεων. Μετά τον Πάπα Φραγκίσκο και τον Πρόεδρο Πούτιν, τη χώρα μας επισκέφθηκε ο Μπαράκ Ομπάμα, σε ένα από τα τελευταία ταξίδια της θητείας του. Το τριήμερο 14-16 Νοέμβρη, λοιπόν, Αμερικανός Πρόεδρος πατάει και πάλι, μετά από 17 χρόνια, σε ελληνικό έδαφος. Η επιλογή της Ελλάδας ως πρώτης στάσης του ταξιδιού του Πλανητάρχη ερμηνεύτηκε με ποικίλους τρόπους και προκάλεσε αμφίθυμα συναισθήματα. Άλλοι εξέφρασαν την ανησυχία τους σχετικά με τους λόγους της επίσκεψης του, σχηματίζοντας τα γνωστά συνωμοσιολογικά σενάρια, άλλοι την μετέφρασαν ως μία παγκόσμια δήλωση στήριξης της χώρας μας στους δύσκολους καιρούς που διανύει, ενώ δεν έλειψαν και αυτοί που αδιαφόρησαν πλήρως. Σε κάθε περίπτωση, η Αθήνα των ημερών αυτών λειτούργησε υπό τους ρυθμούς της επίσκεψης. Απ’ αυτά που συζητήθηκαν μεταξύ Ομπάμα και Τσίπρα αξίζει να μας μείνουν, ουσιαστικά, λίγα πράγματα. Στο επίκεντρο των συζητήσεων βρέθηκαν Εθνικά θέματα, όπως το Κυπριακό, το θέμα της ονομασίας της Βαρντάρσκα, τα Ελληνοτουρκικά και φυσικά το ελληνικό χρέος. Σχετικά με το τελευταίο, από την μεριά της Ελλάδας υπογραμμίστηκε η επιτακτική ανάγκη ελάφρυνσης του χρέους, πράγμα στο οποίο συμφώνησε και ο Αμερικανός Πρόεδρος, χωρίς, ωστόσο, να επιμείνει ιδιαίτερα σε αυτό του το θέμα. Αντίθετα, στον λόγο του θέλησε να δώσει έμφαση στην Ελλάδα, στις αξίες και τα ιδανικά που τη χαρακτηρίζουν, και στα κατορθώματα, την ιστορία και τη προσφορά του έθνους μας στο σύγχρονο πολιτισμό. Με λίγα λόγια, ο Ομπάμα ήρθε να αναπτερώσει το ηθικό ενός πληγωμένου ελληνισμού, κάνοντας μερικές χλιαρές αναφορές στα προβλήματα της σύγχρονης ελληνικής πραγματικότητας.

9. Δίκη Χρυσής Αυγής

Μετά από μια μακριά διακοπή λόγω της αποχής των δικηγόρων, την άνοιξη του 2016 ξεκίνησε ξανά η δίκη των μελών της Χρυσής Αυγής, που ήδη ήταν εκκρεμής από τον Απρίλιο του 2015. Αυτό, όμως, που το 2015 αφορούσε τη δολοφονία μόνο ενός ανθρώπου, φέτος, με τη συνδρομή της πολιτικής αγωγής στη δίκη, εξελίσσεται σε μια πλήρη αποκωδικοποίηση του φαινομένου «Χρυσή Αυγή». Κατά την εξέταση των μαρτύρων έχει αρχίσει να διερευνάται διεξοδικά η σχέση του κόμματος με επιθέσεις στην περιοχή της Αθήνας και του Πειραιά. Μέχρι στιγμής, έχουν καταθέσει άτομα όλων των κοινωνικών χώρων, από επιφανείς δημοσιογράφους, μέχρι τους Αιγύπτιους λιμενεργάτες που είχαν δεχτεί επίθεση από φερόμενα ως μέλη του κόμματος, λίγο καιρό πριν. Εάν οι προσπάθειες της πολιτικής αγωγής ευοδωθούν, η Χρυσή Αυγή θα έχει συνδεθεί, αποδεδειγμένα πλέον, με σωρεία βίαιων εγκλημάτων, από απλές σωματικές βλάβες, ως και ανθρωποκτονίες. Συγκλονιστική ήταν και φέτος η στάση της οικογένειας του Παύλου Φύσσα στο δικαστήριο. Εμφανώς συντετριμμένοι, συνέχισαν και κατά το 2016 το κυνήγι της δικαίωσης για το νεαρό θύμα. Όλοι ελπίζουμε πως στο 2017 θα αποδοθεί δικαιοσύνη για τους ίδιους, τη μνήμη του Killah P, καθώς και των θυμάτων ρατσιστικής βίας στην Ελλάδα.

10. Δηλώσεις Ευρωπαικών φορέων για την κατάσταση στην Ελλάδα

Τι και αν έγινε το Brexit, τι και αν βγήκε όχι στο δημοψήφισμα της Ιταλίας, τι και αν κάναμε τον Trump πλανητάρχη, ολόκληρη η Ευρώπη έχει στραμμένο το ενδιαφέρον της μονίμως στην Ελλαδίτσα μας. Μόνιμος πρωταγωνιστής, λοιπόν, υπήρξε και φέτος η χώρα μας στις συζητήσεις στα γνωστά, πλέον σε όλους μας, Eurogroup, στα οποία δεν ήταν λίγες οι φορές που εξαιτίας της διχάστηκε η Ευρώπη. Από την μία πλευρά είχαμε αυτούς που απέρριπταν κάθε πρόταση για ελάφρυνση τους χρέους και τάσσονταν υπέρ μιας σκληρής ευρωπαϊκής πολιτικής λιτότητας, ενώ από την άλλη είχαμε τους (τελευταίους λίγους) καλόπιστους Ευρωπαίους που ακόμα δεν απορρίπτουν μια ενδεχόμενη αναδιάρθρωση του χρέους, υπό την αυστηρή προϋπόθεση ότι η Ελλάδα θα τηρήσει τους όρους που υπέγραψε. Συντηρητικός υπέρμαχος της δεύτερης άποψης φαίνεται να είναι ο επικεφαλής του Eurogroup, Γερούν Ντάισελμπλουμ, ο οποίος, όμως, θέτει εκ νέου πιθανότητα πρόσθετων μέτρων, αν δεν υλοποιηθούν τα συμφωνηθέντα. Κομβικό σημείο για την πορεία της χώρας μας υπήρξε για το 2016 η περάτωση της πρώτης αξιολόγησης του προγράμματος, δημιουργώντας ένα αισιόδοξο κλίμα στο εσωτερικό αλλά και στην Ευρώπη. Οι φωνές για πρόοδο της χώρας έχουν πολλαπλασιαστεί, με χαρακτηριστική τη δήλωση του επίτροπου Μοσκοβισί ότι έχει καταγραφεί ουσιαστική πρόοδος στην Ελλάδα. Οι ομάδες είναι έτοιμες για να κλείσει η δεύτερη αξιολόγηση. Παρ’ όλα αυτά, το Γερμανικό Επιτελείο, και, δυστυχώς, όχι μόνο, με επικεφαλή τον ΥΠΟΙΚ Βόλφγκανγκ Σόιμπλε, θεωρεί ότι οι βελτιώσεις είναι ακόμα αμελητέες, σημαντικά θέματα παραμένουν ανοιχτά και υπάρχει πολύς δρόμος μέχρι να κλείσει η αξιολόγηση. Το βέβαιο είναι, πως η βούληση των Βρυξελλών για κλείσιμο και της δεύτερης αξιολόγησης εντός του 2016 απέτυχε, γεγονός που αφήνει πολλά ερωτηματικά για το τι μέλει γενέσθαι με την έναρξη του νέου έτους.

 

Ας ελπίσουμε το 2017 να φέρει καλύτερες μέρες, τόσο στη χώρα μας, όσο και σε παγκόσμιο επίπεδο.

Καλή χρονιά!

 

More about Eponymous View