Η ΚΡΙΣΗ Η ΤΕΧΝΗ ΚΑΙ Η ΠΟΛΗ

May 25, 2017

Αθήνα. Στο μυαλό κάθε Έλληνα, το άκουσμα αυτής της λέξης φέρνει εικόνες από μπετόν, άγχος και θόρυβο. Η πρωτεύουσα έχει καταφέρει να συνδέσει αναπόσπαστα το όνομα της με την υπερ-προσπάθεια της χώρας να αποσιωπήσει το πρόσφατο παρελθόν της, να ενστερνιστεί το μακρινό, καθώς και να αποδείξει περίτρανα πως ναι της ταιριάζει ο τίτλος της Ευρώπης. Η «λαιμαργία» της να γίνει, σε όλους τους τομείς, η μπροστάρισσα της χώρας, είχε ωστόσο μια απρόσμενη συνέπεια. Να γίνει και αποδέκτης όλων των παθών της. Έτσι, φαίνεται να έχει υποπέσει στην ενδιαφέρουσα εκείνη κατηγορία των πραγμάτων που είτε θα αγαπήσεις είτε θα μισήσεις.

Οι δύο αυτές εκ διαμέτρου αντίθετες εκτιμήσεις της πόλης γίνονται φανερές σε κάθε συνιστώσα της καθημερινής ζωής. Ανάμεσα τους και η τέχνη. Η Αθήνα (ίσως) αποτέλεσε την περιοχή όπου η κρίση άφησε πιο βίαια το σημάδι της. Και με τον όρο «κρίση» δεν εννοώ μόνο την οικονομική αλλά και τη προσφυγική και για τους πιο ιδεαλιστές τη γενικότερη κρίση αξιών των δυτικών κοινωνιών. Οι πληγές αυτές αποτέλεσαν την ιδανική πρώτη ύλη για το ξέσπασμα ενός κύματος δραστηριοποίησης κυρίως σε ένα χώρο ο οποίος φαίνεται να του έλειπε η έμπνευση, αυτού της σύγχρονης τέχνης αλλά και της τέχνης γενικότερα.

Το γεγονός αυτό δεν έμεινε απαρατήρητο και από τη διεθνή κοινότητα με το BBC να αναρωτιέται σε άρθρο του: «Είναι η Αθήνα το “Νέο Βερολίνο”;» με αφορμή την έκθεση που ετοιμάζει ο Βρετανός καλλιτέχνης Michael Landy στη Διπλάρειο Σχολή. Το άρθρο, λοιπόν, αυτό γνώρισε, μεταξύ των Ελλήνων αναγνωστών, ανάλογη τύχη με οποιοδήποτε άλλο επιχειρεί να εξυψώσει έστω και ελάχιστα την πρωτεύουσα. Υπήρξαν αυτοί που ενθουσιάστηκαν, υπήρξαν και εκείνοι που έσπευσάν να ειρωνευτούν και να κατακρίνουν. Και νομίζω πως η δεύτερη αυτή τοποθέτηση είναι που αξίζει περισσότερη ανάλυση.Όπως γίνεται αντιληπτό ο σχολιασμός υπήρξε αρκετά εκτεταμένος, ώστε να παρατεθεί αυτούσιος. Όλα ωστόσο τα επικριτικά σχόλια είχαν κάποιους κοινούς άξονες. Ο πρώτος εξ’ αυτών αφορά το ας μην το χαρακτηρίσουμε κίνημα αλλά καλύτερα κύμα σύγχρονης καλλιτεχνικής αναγέννησης και συνοψίζεται στη φράση: «Καλά αυτές οι βανδαλιστικές μουτζούρες στους τοίχους θεωρούνται τέχνη;”.

Πρώτη άποψη η οποία ενδεχομένως είναι και λίγο πιο αιρετική οφείλει ωστόσο να διατυπωθεί. Στη σύγχρονη κοινωνία έχουμε για κάποιο λόγο ταυτίσει την τέχνη με την καλαισθησία. Τέχνη είναι μόνο ότι ικανοποιεί το μάτι και το αυτί. Ένα κίνημα, ωστόσο, το οποίο τροφοδοτείται από μια τόσο ευρεία γκάμα κοινωνικών παθογενειών δεν γίνεται να προσφέρει μόνο καλαισθησία. Αποσκοπεί προπάντων στο να κεντρίσει το ενδιαφέρον, να συγκινήσει, να προβληματίσει και να διεγείρει. Αναγνωρίζω, ωστόσο, ότι η συλλογιστική αυτή χωλαίνει σε δύο σημεία. Πρώτον, στο ότι τα όρια μεταξύ βανδαλισμού και τέχνης λόγω της υποκειμενικής και παραβατικής φύσης της street art είναι αρκετά θολά, καθώς και στο ότι. ενδεχομένως, τέχνη που δεν ευχαριστεί δεν θα έπρεπε να εκτίθεται δημόσια.

Δεύτερο όχι επιχείρημα κατά αυτής της επίκρισης αλλά μάλλον διευκρίνιση. Η σύγχρονη τέχνη ΔΕΝ είναι μόνο τα graffiti που ναι υπόκεινται στην ευρύτερη κατηγορία του street art. Ή μοντέρνα τέχνη μπορεί πραγματικά να λάβει οποιαδήποτε μορφή. Παίρνει τις διαχρονικές μορφές τέχνης τις τυλίγει στο μανδύα της επικαιρότητας και με τη βοήθεια καινοτόμων μέσων δημιουργεί ένα πρωτοποριακό ερέθισμα.

Πάμε στο δεύτερο λοιπόν άξονα κατάκρισης που γνώρισε το δημοσίευμα, το οποίο στοχοποιεί κυρίως την πόλη των Αθηνών. «Ναι καλά σιγά μη γίνει η Αθήνα ποτέ Βερολίνο. Εκεί οι άνθρωποι πράγματι δημιουργούν ενώ εδώ επιδεικνύουν. Οι πόλεις εκεί είναι λειτουργικές και ανθρώπινες». Θα συμφωνήσω με τη σειρά μου στο ότι η Αθήνα δεν έχει ουδεμία σχέση με το Βερολίνο. Και αυτό θα το αποδώσω όχι στη διαφορά επιπέδου τους αλλά στα εντελώς διαφορετικά βιώματα τους. Άλλες πηγές έμπνευσης το Βερολίνο, άλλες το Λονδίνο, άλλες η Αθήνα, όπως ακριβώς και άλλες οι έξεις τους. Είναι η Αθήνα το “Νέο Βερολίνο”; Όχι. Θα γίνει ποτέ; Μάλλον όχι. Έχει αυτό σημασία; Καμία. Σημασία έχει ότι η πόλη για ένα σύντομο χρονικό διάστημα, το οποίο μπορεί να σβήσει τόσο απότομα όσο ξεκίνησε, κατάφερε να μετατρέψει τα πάθη της σε έκφραση.

Τα πάντα είναι θέμα νοοτροπίας. Και στην νοοτροπία του απογοητευμένου Νεο-Έλληνα η απαξίωση μοιάζει η πρέπουσα αντιμετώπιση σχεδόν σε οποιαδήποτε κατάσταση. Είναι αυτονόητο, ωστόσο, ότι μια τέτοια αντιμετώπιση συμπαρασύρει στη σφαίρα της άγονης κατάκρισης γεγονός που θα έπρεπε μάλλον επαινούμε.

More about ΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ ΚΡΟΝΤΗΡΑΣ

Είναι ένας υποψήφιος ναυπηγός χαμένος στο θεωρητικό κόσμο του eponymous. Ελαφρώς αντικοινωνικός, αδιάφορος, τελειομανής και πεισματάρης, σιχαίνεται το πολύ καθισιό και θέλει συνεχώς να ασχολείται με κάτι. Στα άρθρα του, του αρέσει να αποτυπώνει, να ερμηνεύει και να σχολιάζω οτιδήποτε κεντρίζει το ενδιαφέρον του, από τα πιο σύνθετα έως τα πιο απλοϊκά και από τα πιο επίκαιρα ως τα πιο διαχρονικά.