Η ΑΥΤΟΚΤΟΝΙΑ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ ΤΗΣ ΚΡΙΣΗΣ

April 21, 2018

Κάθε 40 δευτερόλεπτα ένας άνθρωπος βάζει τέλος στη ζωή του. Κάθε ημέρα δύο άνθρωποι στην Ελλάδα κάνουν απόπειρα αυτοκτονίας και τουλάχιστον ένας αυτοκτονεί. Το παράδοξο είναι ότι στην χώρα μας ο δείκτης αυτοκτονιών είναι από τους χαμηλότερους στην Ευρώπη, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι το πρόβλημα δεν μας αφορά. Σύμφωνα με τα πιο πρόσφατα στοιχεία που έχει καταγράψει η ΕΛΑΣ σημειώθηκαν στην Ελλάδα το 2013, 566 αυτοκτονίες και 642 απόπειρες, το 2014, 514 αυτοκτονίες και 579 απόπειρες, το 2015, 613 αυτοκτονίες και 769 απόπειρες και το πρώτο εννιάμηνο του 2016, 349 αυτοκτονίες και 513 απόπειρες. Από το 2001 έως το 2012, παρουσιάζεται μια αύξηση του δείκτη των αυτοκτονιών σε ποσοστό 43,9%. Οι περισσότερες από αυτές καταγράφηκαν σε μεγάλα αστικά κέντρα όπως η Αθήνα και η Θεσσαλονίκη, τις περιοχές δηλαδή που παρουσιάζουν τον μεγαλύτερο δείκτη ανεργίας.

Στην ελληνική κοινωνία που βρίθει πατριαρχικών ψηγμάτων, τις περισσότερες φορές ο άντρας παίρνει την ευθύνη μιας οικονομικής καταστροφής της οικογένειας ή μίας απόλυσης. Έτσι, δεν φαίνεται περίεργο το γεγονός ότι οι περισσότερες απόπειρες αυτοκτονίας πραγματοποιούνται από άντρες που έχουν ξεπεράσει το 41ο έτος της ηλικίας τους. Ο άντρας νιώθει «ευνουχισμένος» και εξαιρετικά αδύναμος όταν δεν μπορεί να προσφέρει στην οικογένεια του. Ας αφήσουμε στην άκρη την άποψη της εκκλησίας που θεωρεί την αυτοχειρία θανάσιμο αμάρτημα και τον κοινωνικό στιγματισμό της οικογένειας του αυτόχειρα και ας επικεντρωθούμε στην ψυχολογία του.

Η άποψη ότι οι αυτόχειρες είναι τρελοί έχει απορριφθεί εδώ και χρόνια. Οι ειδικοί κάνουν λόγο για ανθρώπους που νιώθουν απελπισμένοι, αβοήθητοι και παγιδευμένοι σε προβλήματα που παίρνουν μια απόφαση της στιγμής. Η αυτοκτονία συγκαταλέγεται στην ευρύτερη κατηγορία της έννοιας «αυτοκαταστροφικότητα». Αυτοκαταστροφικός δεν είναι μόνο ο άνθρωπος που αυτοκτονεί ή που αποπειράται ν’ αυτοκτονήσει. Η αυτοκαταστροφικότητα μπορεί να εκδηλωθεί με ένα ευρύ φάσμα σκέψεων, πράξεων και συμπεριφορών που στρέφονται κατά της σωματικής ακεραιότητας και της ζωής του ατόμου που τις πραγματοποιεί. Για παράδειγμα, ο θάνατος από αλκοολισμό, από χρήση ουσιών ή από συνειδητή μη συμμόρφωση στη θεραπευτική αγωγή σε χρόνιες παθήσεις. Ο άνθρωπος αφήνεται στα προβλήματα του και επιτρέπει να τον παρασύρουν μέχρι και στον θάνατο. Η υπερβολική κατανάλωση αλκοόλ, η χρήση ναρκωτικών και η αμέλεια για την υγεία έχουν αυξηθεί. Χωρίς αμφιβολία, η συνεχιζόμενη οικονομική κρίση στην Ελλάδα έχει ισχυρή επίδραση στην ψυχική υγεία των πολιτών.

Μαζί με τα παραπάνω δεδομένα, παρατηρείται το φαινόμενο μιας ολοένα αυξανόμενης προβολής περιστατικών αυτοχειρίας από τα ΜΜΕ. Τα δελτία ειδήσεων, οι εφημερίδες και οι μηχανές αναζήτησης στο διαδίκτυο, έχουν κατακλυστεί από αναφορές για την αύξηση των αυτοκτονιών. Συχνά μάλιστα, το θέμα καταλήγει αντικείμενο εκμετάλλευσης από πολιτικά πρόσωπα που επιχειρούν να ασκήσουν λαϊκίστικη πολιτική, προβαίνοντας σε δραματικές αναφορές για την αύξηση των δεικτών αυτοχειρίας εξαιτίας της παρατεταμένης κρίσης. Πέραν αυτών, υπάρχει ακόμη ένα στοιχείο, που πολλοί το αγνοούν, είναι όμως σημαντικό και αυτό αφορά την επίδραση των ΜΜΕ στους δείκτες αυτοκτονίας. Δυστυχώς, η ολοένα αυξανόμενη προβολή τέτοιων περιστατικών, παρασέρνει στο φαινόμενο του μιμητισμού. Όπως με σαφήνεια επισημαίνει και ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας, η αλόγιστη και απρόσεκτη αναφορά των αυτοκτονιών, οδηγεί σε περαιτέρω αυτοκτονίες, μιμητικού τύπου. Άνθρωποι που αντιμετωπίζουν παρόμοια προβλήματα, ταυτίζονται με τον αυτόχειρα και επηρεάζονται από την πράξη του. Η εντυπωσιακή προβολή τέτοιων περιστατικών από τα ΜΜΕ, η αναλυτική περιγραφή της μεθόδου ή του τόπου που επιλέχθηκε, πρέπει να αποφεύγονται ρητά.

Σε μία Ελλάδα που η ψυχική νόσος της κατάθλιψης καλπάζει τίποτα δεν είναι απίθανο. Ωστόσο, οι ειδικοί υποστηρίζουν ότι σημαντικό ρόλο παίζουν και το ψυχολογικό ιστορικό του αυτόχειρα, το προφίλ της προσωπικότητας του, ιστορικό για τυχόν παλαιότερες απόπειρες αυτοκτονίας ή αυτοκτονικό ιδεασμό (σκέψεις του ανθρώπου που αφορούν αυτοκαταστροφική συμπεριφορά) ή τυχόν κληρονομικούς παράγοντες σε ψυχικές διαταραχές.

Πολύ συχνή είναι επίσης η παρά-αυτοκτονική συμπεριφορά. Ο αυτοτραυματισμός ή η λήψη φαρμακευτικής ουσίας σε πολύ μεγαλύτερη από τη θεραπευτική δόση είναι μερικές από τις εκδηλώσεις αυτής της συμπεριφοράς. Αυτή η συμπεριφορά είναι συχνότερη στις γυναίκες απ’ ότι στους άντρες. Οι άνθρωποι που αυτοτραυματίζονται συνήθως προκαλούν οι ίδιοι αμυχές, εκδορές, ή βαθύτερα τραύματα με μαχαίρι, ξυράφι, σπασμένο γυαλί στα μπράτσα, τους καρπούς, τους μηρούς και τις κνήμες. Ο αυτοτραυματισμός είναι ένας τρόπος για να ανακουφιστούν από την ένταση που νιώθουν ή να εκτονώσουν το θυμό που νιώθουν για τον εαυτό τους ή τους άλλους. Σε κάποιες περιπτώσεις είναι ένας τρόπος να εκδηλώσουν την επιθυμία τους να πεθάνουν.

Σε πιο πρόσφατη έρευνά, βρέθηκε πως οι απόπειρες αυτοκτονίας και oι ολοκληρωμένες αυτοκτονίες συσχετίζονται άμεσα με την ανεργία. Αυτό που τελικά πιστεύω ότι θα μας σώσει από την λαίλαπα των αυτοκτονιών είναι η κοινωνική αλληλεγγύη, από ειδικούς ή μη. Η δωρεάν επίσκεψη σε έναν δημοτικό ψυχολόγο ίσως αποβεί σωτήρια. Τέλος, η γραμμή παρέμβασης για την αυτοκτονία 1018 έχει αποδεδειγμένα σώσει πολλές ζωές συνανθρώπων μας που δεν δίστασαν να αναζητήσουν βοήθεια.

Leave a comment

Your email address will not be published. Required fields are marked *